Enter your Email Address to subscribe to our newsletters
एकस्मिन् काले जनाः चल-चित्र-यवनिकायां चलन्तीं चित्र-श्रृङ्खलां दृष्ट्वा अत्यन्तं विस्मिताः भवन्ति स्म। ततः प्रौद्योगिकी परिवर्तिता अभवत्, यदा दूरदर्शन-यन्त्ररूपेण एषा आश्चर्यजनकी दृश्य-प्रणाली गृहाणि अपि प्राप्तवती। तस्मिन् युगे गृहस्य सामाजिक-प्रतिष्ठा तस्य छदौ स्थापितेन एण्टेना-यन्त्रेण अनुमीयते स्म। सायंकाले जनाः एण्टेना-यन्त्रं परावर्तयन्ति स्म तथा अधः स्थित्वा “आगतं वा?” इति उच्चैः पृच्छन्ति स्म—एतानि दृश्यानि तदानीन्तन-जीवनस्य स्मरणीय-भागः अभवन्।
भारतदेशे दूरदर्शनस्य आगमनं स्वयमेव महती घटना आसीत्, किन्तु ततोऽपि महत्तरं परिवर्तनं २५ अप्रैल १९८२ तमे वर्षे अभवत्, यदा दूरदर्शन-प्रसारणं श्वेत-श्याम-रूपात् वर्णयुक्त-प्रसारणे परिवर्तितम्। एषः दिवसः भारतीय-प्रसारण-इतिहासे महत्त्वपूर्णः मील-स्तम्भः इव मन्यते।
वर्ण-प्रसारणस्य आरम्भेण न केवलं दर्शकानां दृष्टि-अनुभवः परिवर्तितः, अपितु मनोरञ्जन-समाचार-सांस्कृतिक-कार्यक्रमाणां प्रस्तुति-शैली अपि नव-आयामं प्राप्तवती। ततः परं दूरदर्शनं शीघ्रमेव सर्वेषां गृहाणां आवश्यकं साधनं जातम् तथा देशस्य सामाजिक-सांस्कृतिक-जीवनस्य अविभाज्यः अङ्गः अभवत्।
विशेषज्ञानां मतानुसारं, १९८० दशकस्य एतत् परिवर्तनं भारतदेशे प्रौद्योगिकी-प्रगतेः तथा जनसञ्चार-विस्तारस्य प्रतीकम् आसीत्। वर्णयुक्त-दूरदर्शनस्य आगमनेन जनानां चिन्तन-प्रणाली, मनोरञ्जन-रीतिः तथा जीवन-शैली अपि गभीरतया प्रभाविताः अभवन्।
अद्यत्वे यद्यपि डिजिटल-स्मार्ट-प्रौद्योगिकी-युगः अस्ति, तथापि ‘बुद्धू-बक्सस्य’ तस्य वर्णयुक्त-रूपान्तरणस्य स्मृतयः अद्यापि जनानां हृदये जीविताः सन्ति।
महत्त्वपूर्ण-घटनाचक्रम्
1809 — ब्रिटिश-ईस्ट-इण्डिया-निर्माणी तथा पंजाबस्य सिक्ख-शासकः रणजीत-सिंहः मध्ये अमृतसर-सन्धिः अभवत्।
1867 — जापान-देशस्य राजधानी टोक्यो नगरे विदेशी-व्यापाराय अनुमति: प्रदत्ता।
1905 — दक्षिण-आफ्रिकादेशे अश्वेतेभ्यः मताधिकारः प्रदत्तः।
1953 — जेम्स डी. वाट्सन तथा फ्रांसिस क्रिक इति वैज्ञानिकौ DNA-संरचनायाः व्याख्यां कृत्वा जीवविज्ञानस्य मूल-रहस्यं उद्घाटितवन्तौ।
1954 — बेल-लैब्स संस्थया न्यूयॉर्क-नगरे प्रथम-सौर-कोषस्य घोषणा कृता।
1957 — सोडियम-परमाणु-रिएक्टरः प्रथमवारं सञ्चालितः।
1975 — सोवियत-सङ्घेन भूमिगत-परमाणु-परीक्षणं कृतम्।
1980 — तेहरान-नगरात् अमेरिकी-दूतावास-बंधकानां मोचनाय असफलं गुप्त-अभियानम् अभवत्।
1981 — जापान-देशे सुरूगा-क्षेत्रे परमाणु-संयन्त्रे विकिरण-दुर्घटना अभवत्।
1982 — भारतदेशे दूरदर्शने प्रथमवारं वर्णयुक्त-प्रसारणस्य आरम्भः अभवत्।
1983 — जर्मन-पत्रिका ‘स्टर्न’ हिटलरस्य कथित-डायरी-प्रकाशनं आरब्धवती।
1989 — इथियोपिया-देशे दिमागी-ज्वर-रोगेण बहूनां जनानां मृत्युः अभवत्।
1999 — वेस्टइण्डीज-क्रिकेटरः कार्ल-हूपरः अन्ताराष्ट्रिय-क्रिकेटात् निवृत्तः।
2003 — फिलिस्तीने नूतन-मन्त्रिमण्डल-निर्माणे सहमति: प्राप्ता।
2004 — चीन-देशे SARS-रोगस्य पुनः प्रसारः पुष्टः।
2008 — अभिनेता-निर्देशकः आमीर-खानः सम्मानितः।
2010 — भारतीय-नौसेना लघु-उपयोग-हेलीकॉप्टर-क्रय-प्रक्रियां आरब्धवती।
2015 — नेपाल-देशे भीषण-भूकम्पेन महती हानिः अभवत्।
2020 — भारतदेशे कोविड-१९ संक्रमणेन मृत्युसङ्ख्या ७७९ अभवत्।
2021 — इराक-देशे चिकित्सालय-दुर्घटनायां ८२ जनाः मृताः।
जन्म
1900 — ग्लेडविन जेबः (संयुक्तराष्ट्र-संस्थायाः प्रथम-महासचिव-कार्यवाहकः)
1904 — चन्द्रबली पाण्डेयः (साहित्यकारः)
1919 — हेमवती-नन्दन-बहुगुणः (राजनेता, उत्तरप्रदेशस्य पूर्वमुख्यमन्त्री)
1969 — आई. एम. विजयनः (प्रसिद्धः भारतीय-फुटबॉल-क्रीडक:)
निधनम्
1968 — बड़े गुलाम अली खां (शास्त्रीय-गायकः)
1992 — उज्ज्वला मजूमदार (क्रान्तिकारिणी)
2000 — पण्डित: मुखराम: शर्मा (कथा-पटकथा-लेखकः)
2020 — जरीना हाशमी (कलाकारः)
2021 — पण्डित: राजन मिश्रा (शास्त्रीय-गायकः, पद्मभूषण-पुरस्कृतः)
महत्त्वपूर्णावसरः
— विश्व-मलेरिया-दिवसः
हिन्दुस्थान समाचार / अंशु गुप्ता