वाराणसीनगरम्, ०१ मईमासः (हि.स.)। बुद्ध-पूर्णिमा (वैशाख-पूर्णिमा) दिने शुक्रवासरे वाराणसी-नगरे भगवतः बुद्धस्य प्रथम-उपदेश-स्थले सारनाथे स्थिते मूलगन्ध-कुटी-बौद्ध-मन्दिरे बहुसंख्यया अनुयायिनः भगवतः बुद्धस्य पवित्र-अस्थि-अवशेषस्य दर्शनार्थम् आगतवन्तः। दृढ-सुरक्षा-व्यवस्थायाः मध्ये कतारबद्धाः बौद्ध-अनुयायिनः भगवतः बुद्धस्य अस्थि-अवशेषस्य दर्शनं कृतवन्तः। हीर-मोती-युक्ते शीश-सदृशे पात्रे तथागतस्य अस्थि-अवशेषः मन्दिरस्य सभागृहे स्थापितः आसीत्।

अस्थि-अवशेषस्य दर्शनार्थं थाईलैण्ड-देशात्, वियतनाम-देशात्, श्रीलंका-देशात् च, अपि च भारतस्य महाराष्ट्र-राज्यात्, मध्यप्रदेश-राज्यात्, बिहार-राज्यस्य बोधगया-स्थानात्, उत्तरप्रदेश-राज्यस्य श्रावस्ती-कुशीनगर-गाजीपुर-जनपद-चन्दौली-जनपदादिभ्यः अन्येभ्यः जनपदेभ्यः बौद्ध-अनुयायिनः तथा स्थानीयाः बौद्ध-भिक्षवः दर्शनार्थम् आगच्छन्ति। सभागृहे अस्थि-अवशेषस्य दर्शनात् पूर्वं विविध-धार्मिक-अनुष्ठानानां मध्ये तस्य विधिवत् पूजनं कृतम्। बौद्ध-भिक्षवः विश्व-शान्तये मानव-कल्याणाय च अस्थि-अवशेषस्य पूजा कृतवन्तः। पूजायां भिक्षु-चन्दिमा, भिक्षु-शीलवश, भिक्षु-धम्मरत्न, भिक्षु-रत्नाकर इत्यादयः सम्मिलिताः आसन्। बुद्ध-पूर्णिमा-अवसरे सम्पूर्णे सारनाथ-प्रदेशे पञ्चशील-ध्वजाः पतन्ति, विद्युत्-दीप-मालाभिः च बौद्ध-मन्दिराणि विहाराश्च सुशोभिताः कृताः। बुद्ध-पूर्णिमा-अवसरे देश-विदेशयोः बौद्ध-श्रद्धालवः गुरुवासरे एव सारनाथम् आगतवन्तः।

ज्ञायते यत् भगवतः बुद्धस्य पवित्र-अस्थि-अवशेषस्य दर्शनं वर्षे केवलं द्विवारं श्रद्धालुभ्यः लभते। भिक्षु-चन्दिमा-महाथेरस्य अनुसारं प्रातः ६ वादनात् ११ वादनपर्यन्तं तथागतस्य पवित्र-अस्थि-अवशेषस्य दर्शनं भवति। अपराह्णे १२ वादनात् ३ वादनपर्यन्तं धम्म-सभा सांस्कृतिक-कार्यक्रमाश्च भवन्ति। अपराह्णे ४ वादने डॉ.अम्बेडकर-स्मारक-स्थलात् (कचहरी) सारनाथं यावत् धम्म-यात्रा आयोजिता भविष्यति, सायं ६ वादने च धम्म-देशना आयोज्यते। महाबोधि-सोसाइटी-ऑफ-इण्डिया-परिसरे सामूहिक-भोजन-दान-कार्यक्रमः प्रातः आरभ्य रात्रौ १० वादनपर्यन्तं प्रचलति।

पूर्णिमा बौद्ध-श्रद्धालूनां कृते विशेषा अस्ति। भगवान् बुद्धः (सिद्धार्थः) अस्मिन्नेव दिने जातः आसीत्। अस्मिन्नेव दिने तेन ज्ञानं प्राप्तम्, तस्य परिनिर्वाणं अपि अस्मिन्नेव दिने अभवत्। अतः बुद्ध-पूर्णिमा बौद्ध-श्रद्धालूनां कृते अतीव पवित्रा महत्त्वपूर्णा च अस्ति। बौद्ध-श्रद्धालवः दिवसभरं विशेष-अनुष्ठानैः पूजाभिः च सह रात्रौ विश्व-शान्तये कामनां कृत्वा मूलगन्ध-कुटी-बुद्ध-मन्दिरे पञ्चसहस्र-दीपान् प्रज्वालयिष्यन्ति।

हिन्दुस्थान समाचार / अंशु गुप्ता