नवदेहली, ०२ जुलाईमासः (हि.स.)। भारतेन जापानेन च आर्थिक-सुरक्षायै संयुक्तम् आर्थिक-सुरक्षा-मार्गचित्रम् अनुमोदितम्। अनेन उभौ देशौ सेमिकण्डक्टर-क्वाण्टम्-उन्नत-पदार्थ-इत्यादिषु रणनैतिक-क्षेत्रेषु आपूर्ति-शृङ्खलां अधिकां सुदृढां शिथिलतां च कर्तुं आगामि-दशवर्षेषु शत-खर्व-येन-परिमितं निवेशं करिष्यतः। तदतिरिक्तं भारते सहस्रं बायोगैस-संयन्त्राणां स्थापनार्थं जापानेन सह सहयोगेऽपि सहमतिः अभवत्।

प्रधानमन्त्री नरेन्द्रमोदी तथा जापानदेशस्य प्रधानमन्त्री सनाए-तकाइची गुरुवासरे नवदेहल्यां हैदराबाद-हाउस-भवने सम्पन्ने षोडशे भारत-जापान-वार्षिक-शिखर-सम्मेलने परस्पर-सम्बन्धान् भ्रातृ-भगिनी-सम्बन्धरूपेण वर्णितवन्तौ। प्रायः द्विहोरापर्यन्तं चालितायाः वार्तायाः अनन्तरं उभयोर्देशयोः मध्ये चतुर्षु सहकार्य-ज्ञापनपत्रेषु हस्ताक्षराणि कृतानि। एतेषु भूवैज्ञानिक-खनिज-अन्वेषणम्, औषध-निर्माणम्, चिकित्सोपकरणानि, बैटरी-निर्माणम्, बायोगैस-जैविक-उर्वरक-संयन्त्र-स्थापनं च अन्तर्भूतम्। तदतिरिक्तम् कृत्रिम-बुद्धिमत्ता-क्षेत्रे संयुक्त-वक्तव्यं प्रकाशितम् तथा रक्षा-क्षेत्रे प्रथम-संयुक्त-विकास-परियोजनायाः विषयेऽपि सहमतिः अभवत्।

प्रधानमन्त्री मोदी संयुक्त-वक्तव्ये जापानदेशस्य प्रधानमन्त्रीं “मम कनिष्ठा भगिनी प्रधानमन्त्री तकाइची” इति सम्बोधितवान्। प्रत्युत्तररूपेण सनाए-तकाइची प्रधानमन्त्रिणं “मम ज्येष्ठः भ्राता प्रधानमन्त्री मोदी” इति सम्बोध्य उक्तवती यत् उभयोः चिन्तनं समानम् अस्ति तथा भ्रातृ-भगिनी-सम्बन्धवत् एव अस्य सम्बन्धस्य संवर्धनं भविष्यति।

प्रधानमन्त्री मोदी उक्तवान् यत् अग्रिम-दशवर्षेषु भारतः जापानतः शत-खर्व-येन-परिमितं निवेशम् आकर्षयितुं तथा भारते कार्यरतानां जापानीय-निर्माणीनाम् संख्यां द्विगुणीकर्तुं लक्ष्यं धारयति।

भारत-जापानयोः अर्थव्यवस्थे परस्परपूरके स्तः इति प्रतिपादयन् प्रधानमन्त्री अवदत् यत् सांस्कृतिक-मूल्येभ्यः आरभ्य आधुनिक-प्रौद्योगिकीपर्यन्तं उभयोर्देशयोः दृष्टिकोणः समानः अस्ति। परस्परविश्वासः एव अस्य विशेष-रणनीतिक-वैश्विक-सहभागितायाः दृढः आधारः अस्ति। एषा सहभागिता विकसित-भारतस्य संकल्पं, सशक्त-समृद्ध-जापानस्य दृष्टिं तथा विश्वस्य प्रगतिं नूतन-उच्चतायां नेष्यति।

सः अवदत् यत् अनिश्चिततापूर्णे वैश्विक-परिवेशे आर्थिक-सुरक्षा तथा ऊर्जा-सुरक्षा अत्यन्तं महत्त्वपूर्णे स्तः। अतः संयुक्त-आर्थिक-सुरक्षा-मार्गचित्रस्य माध्यमेन रणनीतिक-क्षेत्रेषु आपूर्ति-शृङ्खलायाः सातत्यं सुदृढं क्रियते। ऊर्जा-सुरक्षायाः क्षेत्रे भारत-जापान-बायोगैस-प्रयत्नस्य माध्यमेन भारते सहस्रं बायोगैस-जैविक-उर्वरक-संयन्त्राणि स्थापयितुं सहयोगः भविष्यति। एतेन गोवर्धन-प्रयत्न: अपि सुदृढा भविष्यति तथा ग्रामीण-स्थैर्यं, समृद्धिः, आजीविका च संवर्धिष्यते। बैटरी-हरित-हाइड्रोजन-परमाणु-ऊर्जा-क्षेत्रेषु सहयोगः स्वच्छ-ऊर्जा-भविष्याय महत्त्वपूर्णं योगदानं दास्यति।

प्रधानमन्त्री एतदपि अवदत् यत् प्रौद्योगिकी-सहयोगः भारत-जापान-सहभागितायाः प्रमुखः स्तम्भः अस्ति। तस्यैव दृष्टेः साकारार्थं कृत्रिम-बुद्धिमत्ता-क्षेत्रे संयुक्त-वक्तव्यं प्रकाशितम्। जापानस्य प्रौद्योगिकी-क्षमता भारतस्य सॉफ्टवेयर-क्षमतया सह मिलित्वा वैश्विक-कृत्रिम-बुद्धिमत्ता-विकासाय नूतनां गतिं दास्यति। रक्षा-क्षेत्रे उभौ देशौ प्रथम-संयुक्त-विकास-परियोजनायाः विषयेऽपि सहमतौ अभवताम्।

स्वास्थ्य-क्षेत्रस्य विषये प्रधानमन्त्री उक्तवान् यत् भारतस्य विशाल-क्षमता जापानस्य उच्च-गुणवत्तया सह मिलित्वा विश्वाय सुलभाः, विश्वसनीयाः, उन्नताः स्वास्थ्य-सेवाः प्रदातुं समर्था अस्ति। भारत-जापानयोः निवेश-सहभागिता निरन्तरं सुदृढा भवति। गतैकवर्षे प्रायः १२० नूतन-व्यावसायिक-सम्झौताः सम्पन्नाः, येन भारते दश-अर्ब-अमेरिकी-डॉलराधिकं जापानीय-निवेशः आगमिष्यति।

प्रधानमन्त्री संयुक्त-वक्तव्ये पुनरपि मुक्तस्य, समृद्धस्य, नियमाधारितस्य हिन्द-प्रशान्त-प्रदेशस्य समर्थनं पुनरुक्तवान्।

जापानस्य प्रधानमन्त्री सनाए-तकाइची उक्तवती यत् जापानः भारतश्च स्व-स्व-शक्तीनां उपयोगेन सशक्तौ समृद्धौ च भवितुमर्हतः। वर्तमान-अन्ताराष्ट्रिय-परिस्थितौ रणनैतिक-सहयोगस्य, आर्थिक-सुरक्षायाः, ऊर्जा-सुरक्षायाः च संवर्धनम् अत्यावश्यकम्। समुद्री-सुरक्षा, महत्त्वपूर्ण-खनिजानां आपूर्ति-शृङ्खला, ऊर्जा-सुरक्षा, भारतस्य पेट्रोलियम-भण्डारण-व्यवस्थायाः सुदृढीकरणम्, बायोगैस-उत्पादनम्, निवेशः, नवाचारः च उभयोर्देशयोः सहयोगस्य प्रमुखाः आधाराः भविष्यन्ति। सा अवदत् यत् भारत-जापान-विशेष-रणनैतिक-वैश्विक-सहभागिता अग्रिमेषु वर्षेषु अधिकं दृढा भविष्यति तथा अग्रिमे वर्षे राजनयिक-सम्बन्धानां पञ्चसप्ततितम-वर्षग्रन्थिम् उपलक्ष्य उभयोर्देशयोः जनाः अधिकं समीपं आनयिष्यन्ते।

Hindusthan Samachar / Divya Ranjan