देहरादूनम्, 11 अगस्तमासः (हि.स.)। उत्तराखण्डस्य सर्वेषु त्रयोदशेषु जनपदेषु ‘त्रयोदश जनपदाः त्रयोदश संस्कृतग्रामाः’ इति उपक्रमस्य एकवर्षं सम्पूर्णत्वस्य अवसरे संस्कृतशिक्षा जनगणना कार्यक्रमकार्यन्वयनसचिवः दीपक कुमारः नवदिल्ल्यां स्थिते रॉयल थाई एम्बेसी इत्याख्ये कार्यालये भारते थाईलैण्डदेशस्य राजदूतया चावनार्ट थांगसुम्फन्तया सह मिलितवान्। अस्मिन् अवसरे उभयोः देशयोः मध्ये संस्कृतशिक्षायाः रामायणपरम्परायाः सांस्कृतिकक्षेत्रस्य च सहयोगवर्धनस्य सम्भावनासु चर्चा अभवत्। कुमारः थाईराजदूतायै उत्तराखण्डे संस्कृतग्रामाणां स्थापनायाः उपक्रमस्य विषये तथा च तस्य एकवर्षं सम्पूर्णत्वस्य विषये सूचनां दत्तवान्। सः उक्तवान् यत् अस्य उपक्रमस्य उद्देश्यं संस्कृतभाषां केवलं शैक्षणिकसंस्थासु सीमितां न स्थापयित्वा जनजीवनेन सह सम्बद्धां कर्तुं तथा च गृहं गृहं प्रति तस्याः प्रसारं कर्तुम् अस्ति। सः उक्तवान् यत् संस्कृतस्य संरक्षणे संवर्धने च उत्तराखण्डस्य महत्त्वपूर्णा भूमिका अभवत्। राज्यं वर्षे २०१० संस्कृतभाषायै द्वितीयराजभाषायाः स्थानं प्रदत्तवान् देशस्य प्रथमं राज्यम् अभवत्। कुमारः संस्कृतविदुषः आचार्य दिनेशचन्द्र जोशी इत्यस्य जन्मशताब्द्याः अवसरे देशस्य सर्वेषु भागेषु आयोजितानां कार्यक्रमाणां सूचनामपि थाईराजदूतायै दत्तवान्।

उपवेशने भारतस्य थाईलैण्डस्य च मध्ये विद्यमानानां साझा सांस्कृतिकसभ्यतागतसम्बन्धानां विषये चर्चा कुर्वन्तः रामायणपरम्परां उभयोः देशयोः मध्ये सांस्कृतिकसहयोगस्य महत्त्वपूर्णं माध्यमं कर्तुं सुझावः प्रदत्तः। सचिवेन थाईलैण्डस्य पारम्परिकरामायणप्रस्तुतिपरम्परायाः उत्तराखण्डस्य रामलीलापरम्परायाः च मध्ये सांस्कृतिकविनिमयस्य सम्भावनासु चर्चा कृता। सः उक्तवान् यत् उत्तराखण्डस्य विभिन्नेषु क्षेत्रेषु कुमाऊनीभाषायां गढवालीभाषायां जौनसारीभाषायां च रामलीलायाः मञ्चनं भवति। थाईलैण्डस्य रामायणप्रस्तुतिपरम्परायै उत्तराखण्डस्य स्थानीयाभिः रामलीलापरम्पराभिः च साझा मञ्चः प्रदातुं शक्यते, येन उभयोः देशयोः साझा सांस्कृतिकविरासतां व्यापकस्तरे प्रदर्शयितुं अवसरः प्राप्स्यते।

कुमारः औपचारिकसमझौताज्ञापनात् पूर्वं उत्तराखण्डस्य संस्कृतसंस्थानां थाईलैण्डस्य विश्वविद्यालयानां च संस्कृताध्यापकानां विदुषां च मध्ये अन्तर्जालमाध्यमेन शैक्षणिकसंवादस्य प्रारम्भं कर्तुं प्रस्तावम् उपस्थापितवान्। सः थाईलैण्डे संस्कृतस्य पालिभाषायाः भारतीयज्ञानपरम्परायाः च अध्ययनाध्यापनसम्बद्धेषु संस्थानेषु संयुक्तशैक्षणिककार्यक्रमाणां पाठ्यक्रमाणां च सम्भावनानां अध्ययनस्य विषये उक्तवान्।

सः सुझावं दत्तवान् यत् थाईरामायणप्रस्तुतिभिः सम्बद्धान् कलाकारान् सांस्कृतिकदलानि च उत्तराखण्डस्य संस्कृतग्रामाणां भ्रमणं कारयितुं शक्यते। तदतिरिक्तं उत्तराखण्डसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य उत्तराखण्डसंस्कृतसंस्थानम् इत्यस्य च सहयोगेन हरिद्वारे थाईरामायणस्य विशेषसांस्कृतिकप्रस्तुतिम् आयोजयितुं सम्भावनायाः विषये अपि चर्चा कृता।

थाईराजदूतया उपमुख्यमिशनप्रमुखेन किरण मूंगटिन इत्यनेन च संस्कृतस्य प्रचारप्रसाराय उत्तराखण्डसर्वकारस्य पक्षतः क्रियमाणानां प्रयत्नानां प्रशंसा कृता। ताभ्यां उत्तराखण्डस्य थाईलैण्डस्य च मध्ये संस्कृतशिक्षायाः सांस्कृतिकक्षेत्रस्य च सहयोगस्य सम्भावनाः अग्रे वर्धयितुं सहयोगस्य आश्वासनं दत्तम्।

ज्ञातव्यं यत् थाईलैण्डस्य संस्कृताध्ययने संस्कृतविद्यायां च दीर्घकालतः गभीरः सम्बन्धः अस्ति। थाईराजपरिवारस्य राजकुमारी महा चक्री सिरिंधोर्न संस्कृतस्य प्रतिष्ठिता विदुषी अस्ति तथा च तस्यै भारतस्य पक्षतः विश्वसंस्कृतपुरस्कारेण सम्मानः प्रदत्तः अस्ति। संस्कृतस्य अध्ययनसंवर्धनयोः तस्याः योगदानं महत्त्वपूर्णं मन्यते। थाईलैण्डेन २८ जूनतः २ जुलाई २०१५ पर्यन्तं बैंकॉकनगरे षोडशतमस्य विश्वसंस्कृतसम्मेलनस्य आतिथ्यं कृतम्, येन वैश्विकस्तरे संस्कृताध्ययनक्षेत्रे तस्य सक्रियभूमिका रेखाङ्किता अभवत्।

थाईलैण्डस्य संस्कृतविदुषां योगदानस्य भारतदेशेऽपि सम्मानः कृतः अस्ति। प्रसिद्धः संस्कृतविद्वान् प्रोफेसर चिरापत प्रपंडविद्या संस्कृतक्षेत्रे तस्य योगदानाय वर्षे २०२२ पद्मश्रीसम्मानेन सम्मानितः अभवत्। तदतिरिक्तं भारतीयसांस्कृतिकसम्बन्धपरिषदः पक्षतः थाईलैण्डे संस्कृताय एकः अध्यासनः स्थापितः अस्ति। अनेन उभयोः देशयोः मध्ये संस्कृताध्ययनस्य शैक्षणिकसहयोगस्य सांस्कृतिकविनिमयस्य च प्रवर्धनाय क्रियमाणानां प्रयत्नानां दृढता अभवत्।

---------------

Hindusthan Samachar / Dheeraj Maithani