-कालसर्प दोषान्मुक्तये श्रद्धालुभिः कारिति विशेष पूजा, सायंकाले भविष्यति संस्कृतं विदुषां शास्त्रार्थम्

वाराणसी, 17 अगस्तमासः (हि.स.)। उत्तरप्रदेशस्य धार्मिकनगरे वाराणस्यां नागपञ्चमीपर्वणि सोमवासरे नवापुरायां जैतपुरायां स्थिते प्राचीननागकूपे श्रद्धायाः जनौघः समागतः। प्रभातकालादेव रिमझिमवृष्टिधाराणां वर्षायाश्च मध्ये नागकूपस्य दर्शनपूजनाय नागेश्वरमहादेवस्य जलाभिषेकाय च श्रद्धालूनां दीर्घाः पङ्क्तयः लग्नाः। भक्तैः नागकूपस्य दर्शनं कृत्वा परिसरस्थिते नागेश्वरमहादेवस्य दरबारे विधिविधानपूर्वकं पूजार्चना कृता तथा परिवारे समाजे देशे च सुखशान्तेः कामना कृता।

मन्दिरस्य गर्भगृहे प्रभाते महादेवस्य विधिवत् पूजायाः मङ्गलारत्याः च अनन्तरं सामान्यश्रद्धालुभ्यः कपाटानि उद्घाटितानि। पूजारिणः निरीक्षणे भगवान् नागेश्वरमहादेवस्य बिल्वार्चनं दुग्धाभिषेकश्च कृतः। श्रद्धालुभिः शिवलिङ्गे जलं, दुग्धं, बिल्वपत्रं, धत्तूरं, पुष्पाणि, हरिद्रा तथा अक्षतान् समर्पिताः। भगवान् शिवस्य कण्ठे विराजमानस्य सर्पदेवतायाः अपि श्रद्धालुभिः पूजार्चना कृता।

कालसर्पदोषात् मुक्त्यर्थं विशेषपूजा

नागकूपः कार्कोटकवापीतीर्थस्य नाम्ना अपि प्रसिद्धः अस्ति। धार्मिकमान्यतानुसारम् अस्य प्राचीनकूपस्य सम्बन्धः नागलोकेन सह अस्ति। मान्यता अस्ति यत् शेषावतारस्य नागवंशीयस्य महर्षेः पतञ्जलेः अत्र दीर्घकालं यावत् तपस्या कृता आसीत्। स्थानीयजनानाम् अनुसारं काश्याः अस्य प्राचीननागकूपस्य इतिहासः त्रिसहस्रवर्षेभ्यः अधिकः प्राचीनः मन्यते।

मान्यता अस्ति यत् कूपस्य अन्तर्भागे सप्त कूपाः सन्ति तथा तेषाम् अधः सोपानैः मार्गः निर्मितः अस्ति, यं नागलोकस्य सम्बन्धेन दृष्ट्वा मन्यते। कूपस्य अन्तर्भागे शिवलिङ्गमपि स्थापितम् अस्ति। नागपञ्चम्यां विशेषपरम्परानुसारं कूपस्य कुण्डस्य च जलं निष्कास्य शिवलिङ्गस्य शृङ्गारः विशेषपूजा च क्रियते। पूजानन्तरं पम्पयन्त्रं स्थगितं क्रियते तथा किञ्चित्कालानन्तरमेव कूपः नागकुण्डं च पुनः जलेन पूरितं भवतः।

स्थानीयसामाजिककार्यकर्ता रविगुरोः अनुसारं कालसर्पदोषात् मुक्त्यर्थं देशे प्रमुखरूपेण त्रयाणां तीर्थस्थलानां उल्लेखः प्राप्यते, तेषु काश्याः नागकूपः विशेषरूपेण महत्त्वपूर्णः मन्यते। नागपञ्चम्यां अत्र बहुसंख्यकाः श्रद्धालवः आगच्छन्ति। सर्पदंशस्य भयात् मुक्तेः धार्मिकमान्यतायाः कारणेन अपि जनाः नागकुण्डे स्नानं पूजार्चनां च कुर्वन्ति।

सायंकाले संस्कृतविदुषां शास्त्रार्थः भविष्यति

नागपञ्चम्याः अवसरे सोमवासरे सायंकाले नागकूपपरिसरे पारम्परिकशास्त्रार्थसभायाः आयोजनं भविष्यति। नागकूपशास्त्रार्थसमित्याः पक्षतः आयोजितायां सभायां संस्कृतस्य विद्वांसः विभिन्नेषु विषयेषु शास्त्रार्थं करिष्यन्ति। मान्यता अस्ति यत् शेषावतारस्य महर्षेः पतञ्जलेः अस्मिन्नेव क्षेत्रे स्वगुरोः महर्षेः पाणिनेः व्याकरणपरम्परां प्रवर्धयन् ‘महाभाष्यस्य’ रचना कृता आसीत्। योगसूत्रस्य रचनया सह अपि अस्य स्थानस्य परम्परा सम्बध्यते। नागपञ्चम्यां नागकूपे शास्त्रार्थस्य परम्परा अपि अस्याः प्राचीनविद्वत्परम्परायाः महत्त्वपूर्णं सूत्रं मन्यते।

Hindusthan Samachar / Dheeraj Maithani