अनूपपुरम्, १४ सेप्टेम्बरमासः (हि.स.)। मध्यप्रदेशस्य अनूपपुरजनपदे सोमवासरे हरतालिकातीजपर्वणः अवसरे श्रद्धायाः जनतरंग: दृश्यते स्म। अमरकण्टके मात्रा नर्मदया सह जनपदस्य सोन-जुहिला-केवई-अलान-चन्दास-तिपान-नदीषु श्रद्धालुभिः मौनं धृत्वा पवित्रं स्नानं कृतम्। अमरकण्टके नर्मदायां स्नानार्थं पञ्चाशत्सहस्राधिकाः श्रद्धालवः आगताः इति अनुमानम् अस्ति।

अमरकण्टके प्रातः चतुर्वादनात् एव नर्मदायाः विभिन्नेषु घाटेषु मौनीस्नानम् आरब्धम्। सौभाग्यवत्यः महिलाः, युवत्यः अन्ये च श्रद्धालवः मौनं धृत्वा नर्मदायां श्रद्धया स्नानम् अकुर्वन्। स्नानानन्तरं श्रद्धालवः विभिन्नेषु शिवमन्दिरेषु गत्वा भगवत: शिवस्य जलाभिषेकं कृत्वा मातु: पार्वत्याः पूजार्चनां च अकुर्वन्।

पत्युः दीर्घायुः मनोऽभीष्टवरप्राप्तिश्च कामयित्वा व्रतम्

भाद्रपदमासस्य शुक्लपक्षस्य तृतीयायां तिथौ आचर्यमाणं हरतालिकातीजापर्व भगवत: शिवस्य मातु: पार्वत्याश्च अखण्डप्रेम्णः, तपस्यायाः समर्पणस्य च प्रतीकरूपेण मन्यते। सौभाग्यवत्यः महिलाः पत्युः दीर्घायुः अखण्डसौभाग्यं च कामयित्वा व्रतं धारयन्ति, अविवाहिताः युवत्यश्च मनोऽभीष्टवरप्राप्त्यै पूजां कुर्वन्ति।

हरतालिकातीजपर्वणि मौनं धृत्वा पवित्रनद्यां स्नानस्य परम्परायाः अपि विशेषं महत्त्वं मन्यते। श्रद्धालूनां मते मौनं वाचः संयमस्य, मनसः एकाग्रतायाः पूजायां ध्यानकेन्द्रणस्य च प्रतीकम् अस्ति। एतादृश्यैव भावनया बहुसंख्यकाः महिलाः मौनं धृत्वा मातुः नर्मदायां स्नानम् अकुर्वन्।

शिवालयेषु जलाभिषेकः

नर्मदास्नानानन्तरं महिलाभिः युवतीभिश्च अमरकण्टकस्य विभिन्नेषु शिवालयेषु भगवत: भोलेनाथस्य जलाभिषेकः कृतः। शिवलिङ्गे पुष्पाणि बिल्वपत्राणि च समर्प्य पूजार्चना कृता। महिलाभिः भगवान् शिवं माता पार्वतीं च पत्युः दीर्घायुः, अखण्डसौभाग्यं परिवारस्य सुखसमृद्धिं च कामयित्वा प्रार्थितम्। नर्मदामन्दिरस्य अतिरिक्तम् अमरकण्ठमहादेवमन्दिरे, पार्वतीमैया-मन्दिरे, सिद्धेश्वरमहादेव-मन्दिरे, एकादशरुद्रमहादेवमन्दिरे घण्टे-श्वरमहादेवमन्दिरे च श्रद्धालूनां जनसमूहः दृश्यते स्म। मन्दिरेषु जलं पुष्पाणि बिल्वपत्राणि च समर्पयितुं श्रद्धालवः पङ्क्तिषु स्थिताः दृश्यन्ते स्म। ‘हर-हर महादेव’ तथा ‘मां नर्मदा’ इत्यादिभिः जयघोषैः मन्दिरपरिसराः गुञ्जिताः।

पञ्चाशत्सहस्राधिकानां श्रद्धालूनाम् आगमनस्य अनुमानम्

अमरकण्टकस्य विभिन्नेषु नर्मदाघाटेषु प्रातःकालादेव श्रद्धालूनां संख्या निरन्तरं वर्धमाना आसीत्। दूरस्थेभ्यः क्षेत्रेभ्यः महिलाः, युवत्यः अन्ये च भक्ताः वाहनैः अमरकण्टकम् आगतवन्तः। अनुमानेन पञ्चाशत्सहस्राधिकाः श्रद्धालवः नर्मदायां स्नानं कृत्वा मन्दिरेषु दर्शनं पूजार्चनां च कृतवन्तः।

दीर्घकालं यावत् घाटेषु मन्दिरेषु च जनसमूहः

समाचारलेखनसमये नर्मदाघाटेषु मन्दिर-परिसरेषु च श्रद्धालूनां जनसमूहः विद्यमानः आसीत्। नर्मदायाः कलकलध्वनिभिः, मन्दिरेषु गुञ्जितेन मन्त्रपाठेन, शिवलिङ्गे समर्प्यमाणेन जलेन बिल्वपत्रैश्च तथा शिवपार्वत्योः जयघोषैश्च सम्पूर्णा तीर्थनगरी भक्तिमयी दृश्यते स्म। हरतालिकातीजपर्व महिलानां कृते व्रतपूजाभ्यां सह श्रद्धायाः, तपसः, संयमस्य, दाम्पत्यप्रेम्णः मङ्गलकामनायाश्च पर्वरूपेण आचरितम्।

Hindusthan Samachar / Divya Ranjan