काठमाण्डू, २४ सेप्टेम्बरमासः (हि.स.)। नेपालस्य विदेशमन्त्री शिशिरखनालः जलवाय्वजनितैः आपद्भिः प्रभाविते नेपालदेशे पुनर्वासाय पुनर्निर्माणाय च दीर्घकालीनस्य अन्ताराष्ट्रियसहयोगस्य आवश्यकतायाः विषये बलं दत्तवान्।

संयुक्तराष्ट्रमहासभायाः एकाशीतितमे सत्रे आयोजितायां जी-सप्तमस्य विकासमन्त्रि-स्तरीयसभायां सम्बोधनं कुर्वन् खनालः नेपालस्य साम्प्रतिकस्य जलवाय्व-जनितस्य आपदः स्थितिम् उल्लिख्य अन्ताराष्ट्रियसहयोगस्य आवश्यकतायाः विषये बलं दत्तवान्। सः पीडितानां पुनर्वासाय, जलवायुवित्ताय, आपदा-पूर्वसज्जतायै, बहुपक्षीयवित्तीय-सहयोगाय तथा हिमालयक्षेत्रसम्बद्धानां विषयाणां कृते जी-सप्तमस्य सहयोगं सहभागितां च आहूतवान्।

नेपालस्य प्रतिनिधित्वं कुर्वन् खनालः जलवाय्वापदायाः विषमपरिस्थितौ नेपालं प्रति ऐक्यभावस्य सहयोगस्य च कृते जी-सप्तमस्य सदस्यदेशेभ्यः अन्येभ्यः च मित्रराष्ट्रेभ्यः नेपालसर्वकारस्य नेपाली-जनानां च पक्षतः कृतज्ञतां प्रकटितवान्।

सः उक्तवान्, “जलवायुपरिवर्तनस्य, सततविकासस्य, आपदासु प्रतिरोध-क्षमतायाः तथा आपदारिस्कन्यूनी-करणस्य क्षेत्रेषु अन्ताराष्ट्रियसहयोगस्य प्रवर्धने जी-सप्तमस्य नेतृत्वस्य नेपालः प्रशंसां करोति।” सभायाः आयोजनाय जी-सप्तमस्य अध्यक्षतां कुर्वते फ्रान्सदेशाय अपि सः धन्यवादं दत्तवान्।

पुनर्निर्माणाय पञ्च-अरब-अमेरिकी-डॉलर-रूप्यकाणाम् अधिकस्य आवश्य-कता

मन्त्री खनालः उक्तवान् यत् साम्प्रतिकेन जलवाय्वजनितेन आपदाक्रमेण नेपालदेशे मानवीया भौतिकी च क्षतिः अत्यन्तं व्यापिका अभवत्। जलौघेन गृहाणि, मार्गाः, सेतवः, विद्यालयाः, स्वास्थ्यसंस्थाः तथा जलविद्युत्-आधारभूतसंरचना च क्षति-ग्रस्तानि अभवन्। अनेन जनजीवनस्य सह आवश्यकसेवानाम् अपि प्रभावः अभवत्।

सः अवदत् यत् प्रारम्भिकमूल्याङ्क-नानुसारं पुनर्वासाय पुनर्निर्माणाय च पञ्च-अरब-अमेरिकी-डॉलर-रूप्यकाणाम् अधिकस्य आवश्यकता भविष्यति। आपदायाः वैज्ञानिकाध्ययनं प्रचलति इति सूचयन् खनालः उक्तवान् यत् प्रारम्भिक-विवरणानुसारं शीघ्रतया उष्णतां गच्छति हिमालयीयवातावरणे हिम, शिला, जलम् अस्थिरभू-आकृतयः च परस्परं कुर्वन्तीनां जटिलानाम् अन्तःक्रियाणां कारणेन एषा आपदा उत्पन्ना भवितुमर्हति। तस्य विस्तृतमध्ययनम् अधुनापि प्रचलति। सः अवदत् यत् सर्वकारेण जलवायु-परिवर्तनेन सह भूगर्भीयानां, हिमनदीनां जलविज्ञानसम्बद्धानां च कारणानाम् अध्ययनाय विशेषज्ञसमितिः गठिता अस्ति।

‘जलवायुपरिवर्तनम् अधुना दूरस्थं संकटं नास्ति’

खनालः उक्तवान्, “जलवायुपरिवर्तनं नेपालस्य कृते अधुना दूरस्थं संकटं नास्ति। एतत् अस्माकं वर्तमानं यथार्थम् अस्ति तथा तस्य प्रभावस्य तीव्रता आवृत्तिश्च उभे वर्धेते।” सः उक्तवान् यत् जलवायु-परिवर्तनस्य कारणेन जनजीवनस्य धनस्य आजीविकायाः च क्षतिः भवति, दीर्घप्रयत्नैः प्राप्ताः विकासस्य उपलब्धयः अपि प्रभाविताः भवन्ति। हिमालयः, नद्यः, समुदायाः, महत्त्वपूर्णानि च आधारभूत-संरचनानि जलौघेन, भू-स्खलनेन, हिमनदीय-संकटेन अन्यैः च जलवाय्वजनितैः आपद्भिः वर्धमानस्य संकटस्य सम्मुखीभवन्ति।

खनालः उक्तवान् यत् वैश्विकस्य हरितगृहवाति-उत्सर्जनस्य नेपालस्य योगदानम् अत्यल्पम् अस्ति, तथापि देशः जलवायुपरिवर्तनस्य विषमप्रभावानां सम्मुखीभवति। सः अन्ताराष्ट्रियसमुदायं नेपालाय अधिकं सहयोगं प्रदातुम् आहूतवान्। सः उक्तवान्, “वैश्विके उत्सर्जने नेपालस्य योगदानम् अत्यल्पम् अस्ति। किन्तु विनाशकारीभ्यः भू-स्खलनेभ्यः आरभ्य हिमनदीनां द्रवीभवनपर्यन्तान् जलवाय्वजनितान् प्रभावान् वयम् असमानरूपेण सहामहे।”

नेपालस्य पञ्च प्रमुखाः अपेक्षाःपुनर्वासाय पुनर्निर्माणाय च नेपालस्य पञ्च प्रमुखाः अपेक्षाः प्रस्तुवन् खनालः सर्वप्रथमं पुनर्वासाय सहभागितायाः आवश्यकतां प्रतिपादितवान्।

मानवीयसहायतायै मित्रदेशेभ्यः प्राप्तस्य सहयोगस्य सद्भावनायाश्च कृते कृतज्ञतां प्रकटयन् सः उक्तवान् यत् दीर्घकालीनस्य पुनर्वासस्य पुनर्निर्माणस्य च कृते अनुदानैः न्यूनतावित्तीयसंसाधनैः च सह समन्विताः अन्ताराष्ट्रियप्रयत्नाः आवश्यकाः सन्ति।

द्वितीयप्राथमिकतारूपेण सः जलवायु-वित्तस्य सुलभप्रवेशं सुनिश्चितुं आग्रहं कृतवान्। सः उक्तवान् यत् अनुकूलनाय तथा जलवायुपरिवर्तन-जनितहान्यै क्षतये च वित्तीयसहायता विकासशीलदेशेभ्यः जलवायुसंकट-ग्रस्त-देशेभ्यश्च शीघ्रं, सरलतया, सुगमरीत्या च उपलब्धा भवेत्।

सः सूचितवान् यत् नेपालः हानिक्षतिपूर्ति-कोषसम्बद्धायै वित्तीयव्यवस्थायै अनुरोधं कृतवान् अस्ति तथा च अधुना सकारात्मकप्रतिक्रियायाः प्रतीक्षां करोति।

आपदापूर्वसञ्चेतनाव्यवस्थायां निवेशवर्धनस्य आह्वानम्

खनालः आपदानां निवारणे पूर्वसज्जतायां च निवेशवर्धनस्य विषये अपि बलं दत्तवान्। सः पूर्वसञ्चेतनाव्यवस्थायाः, जलवायु-सम्बद्धसूचनानां, जल-ऋतु-सेवानां, जलवायुसहिष्ण्वाधारभूत-संरचनायाः तथा समुदायाधारित-आपदापूर्वसज्जता-कार्यक्रमाणां प्राथमिकतया विकासम् आहूतवान्। सः जी-सप्तमं तथा अन्यान् सहयोगिदेशान् जलवाय्वजनितानाम् आपदानां वर्धमानतीव्रतायाः निवारणाय एतेषु क्षेत्रेषु निवेशं वर्धयितुम् आहूतवान्। बहुपक्षीयवित्तीयसंस्थानां माध्यमेन शीघ्रं, न्यूनव्ययेन, सुगमतया च वित्तीय-संसाधनानाम् उपलब्धतायाः आवश्यक-तायाम् अपि सः बलं दत्तवान्।

खनालः उक्तवान्, “समये उपलब्धानि वित्तीयसंसाधनानि केवलं वित्तीय-साधनानि न सन्ति, अपितु जलवाय्वाघातैः पुनः पुनः प्रभावितानां संकटग्रस्तदेशानां कृते जीवनरेखेव सन्ति।” सः जी-सप्तमस्य सदस्यदेशान् बहुपक्षीयविकासधनागारै: अन्ताराष्ट्रिय-वित्तीयसंस्थाभिश्च सह मिलित्वा आवश्यकवित्तीयसंसाधनानां सङ्ग्रहे स्वस्य प्रभावस्य समन्वय-क्षमतायाश्च उपयोगं कर्तुम् आहूतवान्।

हिमालयस्य वैश्विकजलवाय्वकार्यसूच्यां प्राथमिकतायै आग्रहः

खनालः हिमालयक्षेत्रस्य वैश्विकजलवाय्व-कार्यसूच्याम् अधिकप्राथमिकतायाः आवश्यकतायाः विषये बलं दत्तवान्। सः उक्तवान् यत् हिमनदीनां, हिमालयस्य, जलप्रणालीनां च भविष्यं क्षेत्रीयया वैश्विक्या च जलवायुसुरक्षया प्रत्यक्षतया सम्बद्धम् अस्ति।

सः उक्तवान्, “हिमालये जायमानं परिवर्तनं केवलं हिमालयपर्यन्तं सीमितं न भवति। तस्य प्रभावः दक्षिण-एशियायां ततोऽपि परं मानसूनप्रणाल्यां, नदीतीरप्रदेशेषु, कृषि-प्रणालीषु लक्षशः जनानां जीवने च भवति।” खनालः हिमालयीय-पारिस्थितिकीतन्त्रस्य संरक्षणाय सहभागकृतजल-वायु-सहिष्णुतायाः वर्धनाय च जी-सप्तमेन सह सहयोगं कर्तुं नेपालस्य तत्परतां प्रकटितवान्।

भोटेकोशी-आपदां गम्भीरवैश्विकसन्देश-रूपेण वर्णितवान्

विदेशमन्त्री खनालः भोटेकोशी-आपदां केवलं नेपालपर्यन्तं सीमितां त्रासदीं न मन्यताम् इति आग्रहं कृतवान्। सः ताम् हिमालयस्य पक्षतः सम्पूर्णविश्वाय प्रदत्तं गम्भीरं सन्देशम् इति वर्णितवान्। अन्ताराष्ट्रियैक्यभावं दृढकार्यरूपेण, संकटं प्रतिरोधक्षमतारूपेण तथा सहभाग-उत्तरदायित्वं जलवायुन्यायरूपेण परि-वर्तयितुम् आवश्यकता अस्ति इति सः बलं दत्तवान्। खनालः उक्तवान्, “नेपालः सुरक्षितस्य, प्रतिरोधक्षमस्य, स्थायिनश्च विश्वस्य निर्माणाय जी-सप्तमेन सह सर्वैः अन्ताराष्ट्रियसहयोगिभिः सह सहयोगं कर्तुं सिद्धः अस्ति।”

Hindusthan Samachar / Dheeraj Maithani