काठमांडूः, 25 सितंबरमासः (हि.स.)।

नेपालस्य विदेशमन्त्री शिशिर खनालः अवदत् यत् एशियायाः वर्धमानस्य आर्थिकस्य सामरिकस्य च प्रभावस्य मध्ये नेपालदेशः स्वकीयां भौगोलिकस्थितिं चुनौतीरूपेण न, अपितु अवसररूपेण परिवर्तयेत्। सः नेपालदेशम् एशियायाः आर्थिकस्य, डिजिटलस्य, सामरिकस्य च ‘सेतोः’ रूपेण विकसितुं बलं दत्तवान्।

न्यूयॉर्कनगरे एशिया सोसाइटी इत्यनया संस्थया आयोजिते ‘स्टियरिंग नेपाल्स फ्यूचर इन एशियाज राइजिंग सेंचुरी’ इति कार्यक्रमे सम्बोधनं कुर्वन् खनालः अवदत् यत् नेपालदेशः स्वकीयां भौगोलिकस्थितिं राष्ट्रियाकाङ्क्षाणां सीमां न मन्येत।

विदेशमन्त्री खनालः नेपालदेशं परम्परया ‘लघुदेशः’ इति मन्यमानायाः मानसिकतायाः परिवर्तनस्य आवश्यकतायाः विषये बलं दत्तवान्। सः अवदत्, “नेपालः लघुः नास्ति। नेपालः सामरिकदृष्ट्या समुचितस्थाने स्थितः अस्ति। अस्माकं समीपवर्तिनां देशानां विस्तारः भूगोलस्य वास्तविकता अस्ति, किन्तु सा कदापि अस्माकम् अभिलाषायाः सीमा न भवेत्।” सः नेपालस्य भूगोलस्य जनसङ्ख्यायाश्च अन्यैः देशैः सह तुलनां कुर्वन् अवदत् यत् नेपालदेशः केवलं स्वकीयस्य आकारस्य आधारेण न अवगन्तव्यः।

सम्प्रति अभवत् विनाशकारीपूरस्य उल्लेखं कुर्वन् खनालः तम् ‘हिमालयीयसुनामी’ इति वर्णितवान्। सः अवदत् यत् नेपालदेशः दीर्घकालात् प्राकृतिकविपदां, दुर्गमभूगोलं, संरचनात्मकचुनौतीश्च सम्मुखीकरोति। खनालः अवदत् यत् साम्प्रतिकया विपदया स्पष्टः सन्देशः प्राप्तः यत् जलवायुपरिवर्तनं नेपालस्य विदेशनीतेः सामरिकप्राथमिकतायां स्थापनीयम्। सः प्रभावीपूर्वचेतावनीव्यवस्थायाः, जलसम्बद्धानां दत्तांशानां विनिमयस्य, पूर्वानुमेयस्य अनुदानाधारितस्य जलवायुवित्तस्य, समीपवर्तिदेशैः अन्तर्राष्ट्रीयसमुदायेन च व्यावहारिकसहकारस्य प्राथमिकतां दातुं उक्तवान्।

एशियायाः उदयं नेपालस्य कृते महत्त्वपूर्णम् अवसरं वर्णयन् खनालः अवदत् यत् विश्वस्य प्रायः षष्टिः प्रतिशतं जनसंख्या एशियाखण्डे निवसति तथा च वैश्विकार्थव्यवस्थायामपि एशियायाः महत्त्वपूर्णं योगदानम् अस्ति। सः काठमाण्डूनगरं एशियायाः आर्थिकसामाजिकपरिवर्तनस्य महत्त्वपूर्णकेन्द्ररूपेण विकसितुं सम्भावनाम् उल्लिखितवान्। सः अवदत्, “अस्माकं प्रश्नः अधुना एषः नास्ति यत् द्वयोः बृहतोः समीपवर्तिदेशयोः मध्ये नेपालः कथं तिष्ठेत्। अस्माकं प्रश्नः अस्ति—नेपालः तयोः मध्ये ताभ्यां च परं कथं मूल्यं सृजेत्?”

खनालः गौतमबुद्धस्य जन्मस्थलं लुम्बिनीम्, अरनिको भृकुटी च इत्यादीनां ऐतिहासिकव्यक्तित्वानां उल्लेखं कृत्वा अवदत् यत् एताभिः विरासत्सम्पद्भिः नेपालदेशः एशियायीसभ्यतायाः संस्कृतेश्च महत्त्वपूर्णसम्पर्कस्थलरूपेण स्थापितः। सः अवदत्, “अस्माकं पूर्वजैः एकं स्पष्टं सत्यम् अवगतम् आसीत्—सम्पर्कः समृद्धिं जनयति, यदा तु पृथक्करणं दरिद्रतां वर्धयति।”

विदेशमन्त्री नेपालस्य जलविद्युत्सामर्थ्यं क्षेत्रीयार्थिकपरिवर्तनेन सह सम्बद्धं कर्तुं उक्तवान्। सः सूचितवान् यत् नेपालदेशे उत्पादिता स्वच्छविद्युत् भारतमार्गेण बाङ्ग्लादेशपर्यन्तं निर्यात्यते। सः अवदत् यत् सीमावर्तिषु विशेषार्थिकक्षेत्रेषु उत्पादनस्य विस्तारं कृत्वा वैश्विकाः आपूर्तिशृङ्खलाः नेपालदेशेन सह सम्बद्धाः कर्तुं शक्यन्ते। चीनदेशेन सह सहकारं व्यावहारिकव्यावसायिकदीर्घकालिकाधारेण अग्रे नेतुं आवश्यकतां प्रतिपादयन् खनालः मार्गाणां, सुरङ्गाणां, शुष्कबन्दरगाहानां, विमानसेवानां, डिजिटलसम्पर्कस्य, सीमापाररेलमार्गस्य च सहितां बहुआयामीं हिमालयपारसम्पर्कव्यवस्थां विकसितुं बलं दत्तवान्।

खनालः अवदत् यत् नेपालस्य भविष्यं नेपालीजनैः स्वयमेव निर्धारयितव्यम्, किन्तु तदर्थम् अन्तर्राष्ट्रीयसाझेदारी अपि महत्त्वपूर्णा अस्ति। सः अमेरिकादेशं, यूरोपं, आसियानं, लैटिन अमेरिकां तथा अन्यान् साझेदारदेशान् नेपालदेशे निवेशाय, सहकाराय, साझेदारीकरणाय च आमन्त्रितवान्।

---------------

Hindusthan Samachar / Divya Ranjan