नव दिल्ली, 25 सितंबरमासः (हि.स.)।उपराष्ट्रपतिः सी. पी. राधाकृष्णन् शुक्रवासरे तीव्रतया परिवर्तमानानां वैश्विकसुरक्षाविकाससम्बद्धानां चुनौतीनां सम्मुखीकरणाय वैश्विकदक्षिणस्य देशानां मध्ये निरन्तरसंवादं, परस्पराधिगमं, रणनीतिकसहकारितां च वर्धयितुम् आह्वानं कृतवान्। सः अवदत् यत् अद्यत्वे परस्परसम्बद्धे विश्वे देशाः पृथक् पृथक् स्थित्वा उद्भवमानानां चुनौतीनां प्रभावी रूपेण सम्मुखीकरणं कर्तुं न शक्नुवन्ति।

उपराष्ट्रपतिः अत्र अन्तर्राष्ट्रीयरणनीतिकसहभागिताकार्यक्रमस्य चतुर्थसंस्करणस्य प्रतिनिधीन् सम्बोधयन् अवदत् यत् वर्तमानं रणनीतिकं वातावरणं तीव्रतया परिवर्तते। पारम्परिकसुरक्षाचिन्ताभिः सह प्रौद्योगिकी, साइबरक्षेत्रम्, कृत्रिमबुद्धिमत्ता, ऊर्जासुरक्षा, आर्थिकसुदृढता, सामुद्रिकसुरक्षा, जलवायुपरिवर्तनं, आपूर्तिशृङ्खला इत्यादयः विषयाः अपि परस्परं सम्बद्धाः अभवन्।

सः अवदत् यत् इन स्टेप इति कार्यक्रमः वैश्विकघटनाक्रमाणां दीर्घकालिकप्रभावानाम् अवबोधनाय, व्यापकं रणनीतिकदृष्टिकोणं विकसितुं तथा समुचितप्रतिक्रियाः सज्जीकर्तुं अवसरं प्रददाति। सः कार्यक्रमस्य मूलभावनां त्रिभिः शब्दैः प्रतिपादयन् अवदत्— “वैश्विकस्तरे चिन्तयन्तु, रणनीतिकरूपेण सम्बध्यन्तां, सामञ्जस्येन च कार्यं कुर्वन्तु।”

राधाकृष्णन् अन्तर्राष्ट्रीयविमर्शस्य स्वरूपनिर्धारणे वैश्विकदक्षिणस्य महत्त्वपूर्णां भूमिकां प्रति बलं दत्त्वा अवदत् यत् एतेषां देशानां विविधाः अनुभवाः विकाससम्बद्धाश्च प्राथमिकताः लोचशीलता, विकासः, सुरक्षा, सुशासनं, सहकारिता इत्यादीनां क्षेत्राणां विषये महत्त्वपूर्णं शिक्षणं प्रददति। भारतस्य वैश्विकदक्षिणस्य देशैः सह सम्पर्कः परस्परसम्मानं, साझा हितानि, सार्वभौमसमानतां तथा प्रत्येकस्य देशस्य विकाससम्बद्धानां रणनीतिकप्राथमिकतानां सम्मानं च आधारीकरोति।

उपराष्ट्रपतिः भ्रष्टाचारं वैश्विकदक्षिणस्य देशानां पुरतः वर्तमानासु प्रमुखचुनौतीषु अन्यतमं निर्दिश्य तस्य उन्मूलनाय समन्वितप्रयासानाम् आह्वानं कृतवान्। सः प्रतिभागिभ्यः प्रत्येकस्मिन् स्तरे भ्रष्टाचारमुक्तव्यवस्थायाः निर्माणस्य दिशि कार्यं कर्तुं तथा सार्वजनिकजीवने सत्यनिष्ठां पारदर्शितां च सुदृढां कर्तुम् आग्रहं कृतवान्।

सः कोरोना महामारीसमये ‘वैक्सीन मैत्री’ इति उपक्रमस्य माध्यमेन वैश्विकदक्षिणस्य देशेभ्यः भारतद्वारा प्रदत्तायाः सहाय्यतायाः उल्लेखं कुर्वन् अवदत् यत् वैज्ञानिकप्रौद्योगिकीयप्रगतेः लाभः सम्पूर्णमानवतायै प्राप्तव्यः। ज्ञानं नवाचारश्च मानवतायाः सामूहिकहिताय साझीकर्तव्यौ। एतत् भारतस्य ‘वसुधैव कुटुम्बकम्’ इति भावनायाः— एकं पृथिवीतलं, एकं कुटुम्बम्, एकं भविष्यं च— अनुरूपम् अस्ति।

कार्यक्रमस्य चतुर्थसंस्करणे द्वाविंशतिदेशेभ्यः पञ्चविंशतिः अन्तर्राष्ट्रीयप्रतिनिधयः सहितं कुलतः अष्टात्रिंशत् प्रतिनिधयः भागं गृह्णन्ति। तेषु श्रीलङ्का, सेशेल्स, मङ्गोलिया, नेपाल, मॉरीशस, मालदीव, ओमान, गुयाना, चिली, अर्जेन्टिना, फिलिपीन्स्, थाईलैण्ड्, आर्मेनिया, किर्गिस्तान, कतार, म्यान्मार, उज़्बेकिस्तान, ब्राजील् इत्यादीनां देशानां प्रतिनिधयः सन्ति।

द्विसप्ताहात्मकः इन स्टेप इति कार्यक्रमः विदेशमन्त्रालयेन, रक्षामन्त्रालयेन, राष्ट्रियसुरक्षापरिषदः सचिवालयेन च राष्ट्रियप्रतिरक्षामहाविद्यालयस्य सहयोगेन आयोजितः अस्ति। अस्य उद्देश्यं वरिष्ठव्यावसायिकेभ्यः रणनीतिकसुरक्षाविकाससम्बद्धेषु विषयेषु विचाराणाम् आदानप्रदानाय तथा संस्थागतव्यावसायिकसम्बन्धानां सुदृढीकरणाय मञ्चं प्रदातुम् अस्ति। अस्य पूर्वसंस्करणानि मार्च २०२४, अक्टोबर २०२४ तथा अक्टोबर नवम्बर २०२५ इत्येतासु अवधिषु आयोजितानि आसन्।

-----------

हिन्दुस्थान समाचार / Dheeraj Maithani